09
2017

texting-1999275_640 

Co to jest bunt nastolatków?

Okres dojrzewania – to najbardziej burzliwy, ale też najtrudniejszy dla rodziców i samego dziecka okres rozwoju człowieka od narodzin do etapu pełnoletniości. Dane naukowe wskazują, że okres ten rozpoczyna się obecnie średnio o rok wcześniej niż jeszcze 30 lat temu i przypada na okres: u dziewcząt 10 -12 r.ż., zaś u chłopców od 12 do 14 r.ż..

Badacze rozwoju biologicznego i psychologicznego człowieka wyróżniają dwa etapy procesu dojrzewania, określanego również mianem adolescencji.
I etap okresu dojrzewania charakteryzuje m.in:
szybki wzrost i przybieranie na wadze, burza hormonów, trudności w komunikacji i podporządkowaniu normom,( pierwsze objawy tytułowego buntu nastolatka) trudności w rozumieniu motywów swoich zachowań. niepokój i chaos emocjonalny, tendencja do poszukiwania nowości i przekraczania granic.
II etap okresu dojrzewania przebiega na ogół nieco spokojniej i cechuje go:
lepsza adaptacja do otoczenia, większy porządek wewnętrzny, więcej równowagi i spokoju w emocjach, więcej dystansu i krytycyzmu do siebie, początki stawiania sobie dalekich celów, poszukiwania ideału.

Ogólnie okres dojrzewania/adolescencji, ze względu na znaczące przemiany biologiczne jakie zachodzą w ciele i umyśle młodego człowieka, cechuje znaczny poziom nierównowagi, okresowego chaosu i napięcia.
Jest to związane zarówno z działaniem hormonów przygotowujących organizm do prokreacji jak i przemianami we wszystkich sferach kształtującej się osobowości (rozwój poznawczy, emocjonalny, moralny i duchowy), których celem jest przygotowanie organizmu do dorosłości, a więc do krytycznego rozumienia świata, oceny i walki z niebezpieczeństwami stworzenia własnej niepowtarzalnej tożsamości, stanowiącej oparcie dla przyszłej rodziny w tym dzieci.

Podstawowym celem okresu dojrzewania jest zbudowanie indywidualnej, zaadaptowanej do warunków, w których przyjdzie mu żyć, dojrzałej osobowości, z jasnym poczuciem tożsamości, która pozwoli na wypełnianie najważniejszych w danej społeczności ról społecznych z poczuciem korzyści dla siebie i innych.
Jednak zanim to nastąpi dziecko musi porzucić bezpieczny świat rodzicielskiego domu oraz zanegować normy i zasady w nim panujące, po to m.in., aby je na nowo odkryć samemu i zrozumieć, a także dlatego, że tylko bunt, niezgoda, niezrozumienie i konflikt pozwala oddalić się od dotąd jedynie znanego i bezpiecznego świata w stronę mniej znaną oraz bezpieczną, ale za to niepowtarzalną i własną. Jest to podstawowe psychologiczne wyjaśnienie zjawiska, które rodzice potocznie nazywają „buntem nastolatka”.

Objawy buntu nastolatków:

Najbardziej charakterystycznymi objawami buntu nastolatków są:

  • brak równowagi emocjonalnej,
  • chwiejność nastrojów (od przygnębienia do poczucia wszechmocy),
  • brak pełnej kontroli nad sobą i autokrytycyzmu, przy wysokim krytycyzmie wobec otoczenia,
  • drażliwość,
  • agresja, często skierowana na rodziców lub/i osoby będące dotąd autorytetami,
  • krytykanctwo/nadmierny krytycyzm,
  • wysoka pobudliwość, impulsywność,
  • chaos w myślach i uczuciach izolowanie się np. zamykanie drzwi,
  • podniesiony głos, gburowatość/niechęć do kontaktów
  • arogancja (czasem pokrywająca wstyd, zażenowanie, nieśmiałość),
  • przeciwstawianie się, opozycyjność,
  • brak równowagi pomiędzy rozwojem fizycznym, a emocjonalnym,
  • egocentryzm – chęć natychmiastowego zaspokajania potrzeb (w tym nadmierna koncentracja na wyglądzie).

Jak sobie radzić z buntem nastolatków?

Bez względu na to jak dobrze zrozumiemy rolę i funkcjonalność ww. objawów, część z nich będzie dla nas jako rodziców trudna do zaakceptowania.
Trudno jest też znaleźć odpowiednią odpowiedź na ww. zachowania.
Powinna ona bowiem spełniać zarazem dwa kryteria: z jednej strony zachować poczucie autorytetu i dać poczucie istnienia elementarnych granic, ale z drugiej strony nie tłumić zanadto gwałtownie i karząco, rozwijających się nowych aspektów osobowości dziecka.
Szczególnie trudne jest dla rodziców znoszenie zachowań nacechowanych buntem i agresją, skierowanych do nich samych, choć nie zawsze adekwatnie, zarówno w treści jak i w formie.

Rodzice nastolatków muszą pamiętać, że z racji swojej najbliższej więzi z dzieckiem – to na nich będzie ono nieraz wypróbowywało nowe zachowania i odreagowywało najtrudniejsze emocje.
Dlatego jedną z podstawowych rad kierowanych do rodziców nastolatka jest:
„Nie traćcie kontaktu nawet ze zbuntowanym, źle zachowującym się nastolatkiem – stawiajcie granice agresji, ale próbujcie z nim możliwie o wszystkim i jak najczęściej rozmawiać”.
Rozmowa pozwoli Wam zrozumieć co się dzieje z Waszym dzieckiem, daje Wam jako rodzicom możliwość wpływu na decyzje dziecka, a często i na pomoc mu w trudnych momentach oraz uczy dziecko (modeluje) jak należy sobie radzić w przyszłości w sytuacjach trudnych.

Poniżej przekazujemy stworzoną przez fachowców listę zachowań, które pomogą zachować kontakt ze zbuntowanym nastolatkiem:

  • Utrzymywać kontakt z dzieckiem, nawet gdy wydaje się nie mieć na to ochoty: rozmawiać, pytać (ale nie często i nie o sprawy drażliwe), słuchać, opowiadać o sobie, rozmawiać o życiu, wartościach, żeby budzić zainteresowanie, zaufanie i refleksję dziecka, zadawać pytania,
  • Podkreślaj mocne strony dziecka, udzielaj więcej wzmocnień pozytywnych, niż krytyki,
  • Pozwalać mu samodzielnie myśleć, podejmować niektóre decyzje, negocjować rozwiązania,
  • Wspólnie ustalać zasady i granice, a także system nagród i konsekwencji,
  • Okazywać akceptację i uczucia, przy jednoczesnym stanowczym, ale spokojnym egzekwowaniu podstawowych wymagań. Lepiej przekazywać jasne, krótkie komunikaty (czasem często je powtarzać tzw. „metoda” zdartej płyty, zamiast prawienia długich kazań),
  • Używać poczucia humoru, nawet czasem w trudnych sytuacjach – pozwala rozładować napięcie i „ łapać dystans” do sprawy,
  • Postarać się by dziecko znalazło dla siebie jakiś ważny, rozwijający go obszar zainteresowań poza szkołą – tzw. konstruktywną grupę odniesienia,
  • Znaleźć jakiś obszar wspólny z dzieckiem, w którym jesteście dla siebie ważni, ciekawi i pomocni,
  • Nie podważać radykalnie nawet niesłusznych czasem wyborów nastolatka, naprowadzać na słuszne rozwiązania poprzez dyskusje i wskazywanie konsekwencji (dotyczy to też wyboru kolegów),
  • Szanować intymność i potrzebę oddzielania się dziecka, obserwując zarazem uważnie czy to co robi jest dla niego bezpieczne (zasada ograniczonego zaufania, czyli „wkroczę tylko wtedy, gdy zobaczę, że to zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu”),
    Dobry zwyczaj – narady rodzinne pt „ zastanówmy się wszyscy co zrobimy z tym problemem”,
  • Ważna jest stabilna, bezpieczna sytuacja domowa. W sytuacjach trudności dobrze jest skorzystać z konsultacji psychologicznej lub terapii rodzinnej.

Zarówno sposoby rozładowania lub powstrzymywania agresywnych zachowań nastolatków jak i szczegółowe wskazówki do prowadzenia ww. rozmów mogą być przedmiotem oddzielnego opracowania.

Podsumowując tą część rozważań należy podkreślić, że od sposobu w jaki będziemy traktować trudne zachowania naszego milczącego, zbuntowanego czy nadmiernie krytycznego nastolatka, będzie zależała w dużej mierze jego kondycja psychiczna na progu stawania się dorosłą i niezależną osobą.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>