Psychiatria okołoporodowa

Okołoporodowe zaburzenia psychiczne należą do najważniejszych problemów, jakie mogą pojawiać się u kobiet w czasie ciąży i połogu. Kobiety niechętnie przyznają się do odczuwania obniżonego samopoczucia w czasie ciąży ze względu na wstyd lub obawę przed stygmatyzacją społeczną. Nawet przed najbliższymi często ukrywają smutek lub lęk, ponieważ przecież mają właśnie wejść w rolę „idealnej, kochającej […]


Okołoporodowe zaburzenia psychiczne należą do najważniejszych problemów, jakie mogą pojawiać się u kobiet w czasie ciąży i połogu. Kobiety niechętnie przyznają się do odczuwania obniżonego samopoczucia w czasie ciąży ze względu na wstyd lub obawę przed stygmatyzacją społeczną. Nawet przed najbliższymi często ukrywają smutek lub lęk, ponieważ przecież mają właśnie wejść w rolę „idealnej, kochającej mamy”. To jeszcze bardziej potęguje uczucie osamotnienia z odczuwanymi objawami. Zaburzenia depresyjne i lękowe w ciąży mogą dotyczyć 10-15% kobiet, natomiast depresja poporodowa 10-20%, choć niektóre badania sugerują znacznie wyższą częstość występowania tego zaburzenia (nawet 60%).

Okres pojawienia się depresji poporodowej to czas do 12 miesięcy od urodzenia się dziecka, choć zwykle kojarzony jest z okresem połogu, tj. 6 tygodniami od porodu. Szczególnie narażone są kobiety pozbawione wsparcia bliskich osób, samotne lub doświadczające kryzysu w związku oraz te, u których wcześniej diagnozowano depresję.

Depresja poporodowa może pojawić się również u mężczyzn. Objawy obserwuje się u kilku do 25% procent przypadków, szczególnie u młodych i niedoświadczonych ojców, dla których temat rodzicielstwa jest dużym obciążeniem emocjonalnym.

Istotne jest również rozróżnienie objawów przygnębienia poporodowego (baby blues) od objawów depresji poporodowej. W pierwszym przypadku jest to zespół łagodniejszych zaburzeń nastroju, które pojawiają się w pierwszych dniach po porodzie i utrzymują przez kilka tygodni (rzadziej do około 3 miesięcy). Objawy są stosunkowo łagodne (jak np. uczucie braku energii, zmęczenie, niepewność, złość, płacz czy śmiech bez przyczyny), a przebieg samoograniczający się, z samoistnym ustąpieniem. Baby blues pojawia się znacznie częściej niż depresja poporodowa, szacuje się, że dotyczy nawet 80% kobiet.

Natomiast z depresją poporodową związane jest zaburzenie relacji rodzic-dziecko, objawiające się brakiem radości i zainteresowania dzieckiem, poczuciem winy i pustki wewnętrznej oraz niekompetencji. Matka nie chce zajmować się dzieckiem, jest smutna, drażliwa i skupiona na sobie. Czuje się winna, niekiedy próbuje się bezskutecznie zmusić do zmiany nastawienia do dziecka. Czynności związane z opieką nad dzieckiem wykonywane są przez nią mechanicznie. Mogą pojawić się myśli dotyczące śmierci lub zabójstwa dziecka, zaś myśli samobójcze dotyczą 3 % z tych kobiet. Obserwuje się również typowe objawy depresji: utrzymujące się uczucie smutku, stany lękowe, drażliwość, frustrację, niską samoocenę, wyczerpanie, obniżenie libido, brak zainteresowania i odczuwania przyjemności, zaburzenia apetytu, zaniedbywanie się, izolowanie społeczne, a także zaburzenia poznawcze, jak upośledzenie koncentracji, pamięci, zdolności do podejmowania decyzji.

Zaburzenia nastroju powinny być diagnozowane przez lekarza psychiatrę, który oceni, czy konieczne jest leczenie farmakologiczne, a jeśli to potrzebne to skieruje do specjalisty prowadzącego psychoterapię. Ogromną rolę ma tu ojciec i inne bliskie osoby, który podejrzewając problemy z nastrojem u matki dziecka powinny zaproponować jej konsultację u psychiatry. Zespół specjalistów pomoże przejść przez okres choroby, a dobrze dobrany plan leczenia przynosi ogromną korzyść nie tylko dla matki, ale również dla dziecka.